Strona główna | Techniki i technologieZagrożenia w środowisku pracy maszyn

Zagrożenia w środowisku pracy maszyn

Zagrożenia ze strony maszyn roboczych i ich oddziaływanie na operatora jest często tragiczne w skutkach. Daje to podstawę do zastosowania odpowiednich środków technicznych, eliminujących lub ograniczających zagrożenia tak, aby maszyny były bezpieczne same z siebie, jak również zapewnione było ich właściwe użytkowanie i obsługiwanie przez operatorów.


Rys. 1. Barwy i znaki bezpieczeństwa oraz piktogramy umieszczone na maszynie roboczej – przecinarce do nawierzchni dróg
Fot. P. Sosiński


Warunki bezpieczeństwa dla maszyn
W wielu przedsiębiorstwach budowlanych eksploatowane są często maszyny i inne urządzenia techniczne zwane dalej „maszynami roboczymi”, m.in.:
  • do robót ziemnych (np. koparkoładowarki, koparki jednonaczyniowe, spycharki, ładowarki jednonaczyniowe, równiarki, pogłębiarki ssące, kafary, wiertnice poziome i horyzontalne),
  • do robót drogowych (np. zespoły maszyn do produkcji mieszanek bitumicznych i ich rozkładania, frezarki do nawierzchni dróg, narzędzia udarowe ręczne, zagęszczarki i ubijaki wibracyjne, walce drogowe),
  • np. inne urządzenia techniczne (sprężarki przewoźne, elektrownie polowe, betoniarki, pompy do mieszanki betonowej, agregaty tynkarskie),
  • do obsługi, których niezbędne jest ukończenie szkolenia w certyfikowanym ośrodku, zdanie egzaminu państwowego przed komisją powołaną przez IMBiGS i posiadanie uprawnień – książki operatora maszyn roboczych z odpowiednim wpisem.
Zgodnie z obowiązującymi w Polsce przepisami, maszyny i inne urządzenia techniczne powinny być tak konstruowane i wytwarzane, aby:
  • zapewniały bezpieczne i higieniczne warunki pracy, w szczególności zabezpieczały operatora przed wypadkami, działaniem niebezpiecznych substancji, porażeniem prądem elektrycznym, hałasem, działaniem wibracji oraz działaniem innych czynników środowiska pracy,
  • uwzględniały zasady ergonomii pracy.
Jeśli powyższe warunki nie będą spełnione, wówczas operator ma obowiązek odmówić podjęcia pracy na maszynie. Należy przy tym pamiętać, że za bezpieczeństwo maszyn roboczych odpowiada zarówno pracodawca jak i operatorzy.

Przepisy polskie przejmują wymagania stawiane maszynom, zgodnie z postanowieniami europejskiej dyrektywy maszynowej. Maszyny robocze mogą być eksploatowane, jeśli: są bezpieczne, przeprowadzono na nich właściwą procedurę oceny zgodności, wydano Deklarację Zgodności (WE) lub deklarację wytwórcy oraz zostaną właściwie oznakowane znakiem CE.

Oznakowanie CE, potwierdza przeprowadzenie z wynikiem pozytywnym oceny zgodności, symbolizuje zgodność ze wszystkimi zobowiązaniami, spoczywającymi na producentach w odniesieniu do wyrobu (np. silnika spalinowego czy rękawic antywibracyjnych), jego projektowania i wytwarzania oraz na mocy dyrektyw wspólnotowych, dotyczących jego umieszczania na wspólnym rynku. Oznakowanie CE jest jedynym oznakowaniem świadczącym o tym, że wyroby przemysłowe są zgodne z dyrektywami opartymi na zasadach Nowego i Globalnego Podejścia.

Znak CE umieszczony na maszynie roboczej lub na jej tabliczce znamionowej, musi znajdować się w widocznym miejscu, być czytelny i nieusuwalny.

Istotnym elementem wymagań zasadniczych są informacje dotyczące eksploatacji maszyn, a w tym warunki bezpiecznego użytkowania, zgodnego z przeznaczeniem, z uwzględnieniem wszystkich rodzajów jej pracy. W szczególności operator powinien być poinformowany o istniejącym ryzyku podczas pracy maszyną i jego wpływie na rzeczywiste bezpieczeństwo eksploatacji. Informacje dotyczące eksploatacji ze strony operatora powinny obejmować w szczególności użytkowanie i obsługiwanie maszyny zgodnie z zaleceniami producenta zawartymi w instrukcji obsługi.

Informacje dotyczące użytkowania i obsługi maszyn
Do informowania o zagrożeniach i ostrzegania, zwłaszcza przed ich następstwami, stosowane są urządzenia sygnalizacji świetlnej (tzw. kogut) i dźwiękowej (np. sygnał podczas cofania), barwy i znaki bezpieczeństwa, piktogramy (rys. 1) oraz stanowiskowe instrukcje bhp, dostępne i zrozumiałe dla operatorów, instrukcje bhp opracowywane przez pracodawców na podstawie instrukcji obsługi dostarczonej wraz z maszyną przez producenta.

Podczas eksploatacji maszyn roboczych, istnieje szereg prac szczególnie niebezpiecznych dla zdrowia i życia ludzkiego. W stosownych przepisach wyszczególniona jest tylko część z tych prac, natomiast ich uzupełnienie (rozszerzenie) jest określone w instrukcjach obsługi danych maszyn oraz urządzeń i powinno stanowić jeden z podstawowych elementów przy organizacji robót danymi maszynami roboczymi.

Oprócz szeregu wykonywanych prac uznawanych za szczególnie niebezpieczne, występują takie, jak: wykonywane z użyciem narzędzi ręcznych o napędzie elektrycznym (np. narzędzia udarowe ręczne), ziemne (w wykopach, zagłębieniach) czy drogowe (wykonywane maszynami do rozkładania mieszanek bitumicznych). Wobec powyższego, to na pracodawcy ciąży obowiązek określenia szczegółowych wymagań bhp dla prac szczególnie niebezpiecznych, jakie powinny być zachowane. W tym celu każdy pracodawca powinien:
  • każdorazowo zapewnić nadzór nad wymienionymi pracami przez wyznaczenie osób mających stosowne kwalifikacje,
  • zapewnić odpowiednie środki i urządzenia zabezpieczające,
  • przed dopuszczeniem do pracy operatorów maszyn roboczych, przeprowadzić instruktaż uwzględniający w szczególności wymagania bhp przy wykonywaniu poszczególnych czynności danymi maszynami i urządzeniami.
W danym przedsiębiorstwie, w którym są eksploatowane maszyny robocze, powinny być opracowane:
  • wykazy stanowisk pracy, na których wymagane są dodatkowe uprawnienia kwalifikacyjne (np. książka operatora maszyn roboczych),
  • wykaz rodzajów prac, które powinny być wykonywane przez co najmniej dwie osoby,
  • wykaz rodzajów prac wymagających od pracowników szczególnej sprawności psychofizycznej (np. obsługa maszyn roboczych przystosowanych do poruszania się po drogach publicznych – np. koparkoładowarki).
Zagrożenia ze strony maszyn
Wśród zagrożeń występujących podczas pracy maszynami roboczymi, wyróżnia się w szczególności zagrożenia mechaniczne, stanowiące specyficzną grupę ze względu na sposób oddziaływania na operatora, różnorodność i natychmiastowość następstw. To właśnie te zagrożenia, ze względu na rozmiary i konsekwencje następstw, należą do najistotniejszych i najczęściej występujących podczas pracy.

Zagrożenia mechaniczne mogą być powodowane m.in. przez maszyny i inne urządzenia techniczne, a także przez wyposażenie stanowisk pracy, materiały oraz otoczenie, z którymi człowiek – operator współdziała bezpośrednio lub pośrednio, bądź styka się podczas pracy. W zależności od rodzaju maszyny roboczej, każdy z operatorów jest narażony na różnego rodzaju zagrożenia mechaniczne, np.:
  • operatorzy np. koparkoładowarek, spycharek czy wiertnic są narażeni na: zranienia, wypadnięcie z maszyny, hałas, poparzenia gorącymi płynami eksploatacyjnymi;
  • operatorzy np. urządzeń wytwarzających wibracje (narzędzia udarowe ręczne, zagęszczarki, piły mechaniczne do ścinki drzew), narażeni są na wibracje (chorobę wibracyjną);
  • podczas pracy maszynami w pobliżu napowietrznych linii elektroenergetycznych czy podczas obsługi maszyn zasilanych prądem (np. narzędzia udarowe ręczne o zasilaniu elektrycznym), operatorzy narażeni są na porażenie prądem;
  • podczas pracy w pobliżu wykopów i zagłębień może mieć miejsce wpadnięcie maszyny do wykopu, w wyniku niezachowania bezpiecznych odległości, gdzie oprócz uszkodzenia maszyny mogą mieć miejsce również ciężkie urazy ciała operatora i współpracujących osób.
Ponadto przy obsłudze maszyn roboczych ich operatorzy są narażeni na: pochwycenia, wciągnięcia, poślizgnięcia i potknięcia, urazy związane z transportem mechanicznym i ręcznym.

Omówione wyżej zagrożenia mogą występować zarówno podczas normalnej eksploatacji maszyny roboczej oraz powstawać wskutek zakłóceń powodujących naruszenie normalnych warunków jej funkcjonowania prowadzących do uszkodzeń lub awarii i często trudnych do przewidzenia następstw. Na zagrożenia mają wpływ m.in.:
  • wzajemne usytuowanie maszyn podczas pracy,
  • ruchome elementy maszyny,
  • zakumulowana energia elementów sprężystych lub gazów i cieczy pod ciśnieniem,
  • stateczność maszyny (np. podczas transportu urobku w łyżce ładowarki jednonaczyniowej),
  • wytrzymałość mechaniczna maszyny,
  • elementy tnące, ostre krawędzie itp.
Skutki zagrożeń i metody ich ograniczania
Poza wymienionymi powyżej środkami, stosuje się także inne metody ograniczające zagrożenia ze strony maszyn roboczych, polegające na stosowaniu środków ochrony indywidualnej (np. rękawice antywibracyjne przy obsłudze maszyn i urządzeń powodujących wibracje, odpowiednia odzież ochronna, odpowiednie obuwie, okulary ochronne czy osłony twarzy – jeśli dotyczy). Ponadto zagrożenia mechaniczne należy ograniczać, jak dalece jest to możliwe, poprzez ograniczanie ekspozycji operatorów na zagrożenia, których nie udało się wyeliminować, stosując techniczne (osłony i urządzenia ochronne) i uzupełniające (np. wyłącznik zatrzymania awaryjnego STOP – rys. 2, koloru czerwonego na żółtym tle).


Rys. 2 Wyłącznik awaryjnego zatrzymania STOP koloru czerwonego na żółtym tle
Fot. Volvo CE


Podsumowanie
Zagrożenia czynnikami mechanicznymi w środowisku pracy maszyn roboczych, należy eliminować lub ograniczać poprzez eliminowanie czynników lub zmniejszenie ich aktywności, jak również ograniczanie działania osób na te czynniki, których nie udało się wyeliminować. Eliminowanie lub ograniczanie aktywności zagrożeń realizowane jest poprzez odpowiednią konstrukcję maszyny roboczej, wyposażanie jej w odpowiednie środki techniczne bezpieczeństwa, a następnie poprzez dodatkowe układy sterowania bezpieczeństwem. Ograniczanie działania zagrożeń mechanicznych realizowane jest natomiast na etapie eksploatacji danej maszyny głównie przez jej operatora, a więc:
  • stosowanie środków ochrony indywidualnej zgodnie z zaleceniami producenta,
  • kształtowanie bezpiecznych zachowań, a w tym: szkolenia podnoszące kwalifikacje zawodowe, instrukcje bezpiecznej obsługi oraz właściwy nadzór nad maszynami.
mgr inż. Paweł Sosiński
OKZ Kursal


Źródło: Forum Budowlane, nr 7 (242) 2016
DODAJ KOMENTARZ
Wymagane: Zaloguj się aby dodać komentarz > Zaloguj się
TEMAT MIESIĄCA
Premiery "Na poziome 308"

Dziesiątki maszyn i setki zaproszonych gości – tak wyglądało tegoroczne spotkanie „Na poziomie 308”, które odbyło się 7 września w kopalni Piława Górna. Była to już druga edycja imprezy, pierwsza miała miejsce w 2015 roku. Organizatorami są Volvo Maszyny Budowlane Polska, Powerstone oraz Polskie Górnictwo Skalne. Przy tej okazji zaprezentowano również kilka nowości. Czytaj dalej
POLECAMY