Forum Budowlane - budownictwo, maszyny i urządzenia budowlane, opinie i porady ekspertów

Konstrukcja kabiny a obciążenie pracą operatora

Ocena: 5
2529

Praca maszynami do robót ziemnych czy drogowych określana jest jako szczególnie ciężka, o dużym ryzyku zawodowym. Producenci tych maszyn starają się projektować maszyny tak, aby były ekonomiczne i ekologiczne, a przy tym zapewniały zarówno bezpieczną pracę, jak i komfort, i ergonomię operatorowi.

Fot. P. Sosiński

W maszynach, w których nie są stosowane typowe kabiny (np. niektóre walce drogowe, wiertnice horyzontalne czy frezarki do nawierzchni dróg), operator narażony jest m.in. na hałas. Problemu takiego nie zauważa się jednak w maszynach z typową kabiną, a choroba wynikająca z hałasu – głuchota zawodowa czy też obciążenia fizyczne, nie stanowią już tak wielkiego zagrożenia dla operatorów.

Obecnie dla maszyn roboczych istnieje wymóg budowy kabin ochronnych, które zapewnią bezpieczeństwo zarówno w przypadku przewrócenia się (ROPS – Roll Over Protective Structure), jak i zapewnią ochronę przed spadającymi przedmiotami (FOPS – Falling Object Protective Structures). Ponadto konstrukcje kabin mają za zadanie zapewnić komfort pracy operatorowi.

Głównym zadaniem kabin jest zwiększenie poziomu bezpieczeństwa oraz poprawa komfortu operatora podczas wykonywanych prac. Konstrukcja ochronna może być integralną częścią kabiny operatora lub stanowić wyposażenie dodatkowe.

Zastosowanie kabin w maszynach roboczych (fot. 1) spowodowało, że praca człowieka stała się bezpieczniejsza – operator nie jest narażony na bezpośrednie zagrożenie ze strony środowiska, w jakim pracuje, jak i warunków atmosferycznych.

Obecnie czołowi producenci maszyn roboczych wykorzystują zdobytą wiedzę i starają się udoskonalać swoje produkty, tak aby stawały się coraz bardziej wydajne, bezpieczne i komfortowe dla operatora.

Fot. P. Sosiński

Fot. Volvo CE

Fot. 1. Przykłady rozwiązań konstrukcyjnych kabin: w palownicy (z lewej) i minikoparce

Obciążenie pracą operatora
Praca operatora maszyn roboczych wyposażonych w nowoczesne kabiny ma wiele atutów i w porównaniu z innymi maszynami oraz pracami, jest uważana za komfortową, niewymagającą dużego wysiłku fizycznego, a ponadto mobilizującą.

Konstrukcja kabin operatorskich ma bezpośredni wpływ na obciążenie pracą. Odpowiednio skonstruowane fotele mogą przyczynić się do zmniejszenia obciążeń wynikających z niewłaściwych pozycji siedzenia. Obecnie stosowane fotele pneumatyczne, obrotowe (np. w koparkoładowarkach) i klimatyzowane, z podłokietnikami są odpowiednio wyprofilowane i dopasowane do krzywizn kręgosłupa. Właściwie usytuowane elementy sterująco-kontrolne (fot. 2) oraz ich typ (dżojstiki, dźwignie), mają wpływ na stopień obciążenia układu mięśniowo-szkieletowego górnej części ciała. Im bardziej rozbudowany jest system urządzeń sterowniczych, który wymusza większą liczbę i zakres ruchów rąk, tym obciążenia są większe. Współczesne rozwiązania konstrukcyjne odznaczają się mniejszym ryzykiem powstawania dolegliwości narządów ruchu.

Fot. 2. Właściwie usytuowane elementy sterująco-kontrolne (na przykładzie ładowarki jednonaczyniowej)
Fot. Volvo CE

Fot. 3. Bezpieczne wchodzenie operatora do maszyny
Fot. Volvo CE


Duże znaczenie w pracy operatora mają również czynniki fizyczne i mechaniczne. Hałas, wibracje, oświetlenie, temperatura i warunki atmosferyczne, zaliczane są do czynników fizycznych, które w znacznym stopniu powodują obciążenia pracą. Kabina odizolowuje operatora od warunków atmosferycznych, zapewniając duży komfort pracy.

Oprócz elementów konstrukcyjnych, znajdujących się wewnątrz kabiny, istotne są również te, znajdujące się na zewnątrz maszyny roboczej, m.in. stopnie wejściowe, decydujące o bezpieczeństwie operatora. Bardzo ważne jest podczas wchodzenia i opuszczania kabiny, aby utrzymywać minimum trzy punkty podparcia (fot. 3), by nie doszło do potknięcia i poślizgnięcia się (są to najczęstsze przyczyny urazów). Dobrym sposobem zapobiegania tym zagrożeniom jest stosowanie m.in. antypoślizgowych stopni.

Komfort pracy operatora to również stosowanie piktogramów, a więc znaków informujących o możliwych zagrożeniach jak również o sposobach ich zapobiegania. Oczywiście nie należy zapominać o stosowaniu środków ochrony indywidualnej przez operatora.

Dużym wyzwaniem konstrukcyjnym dla producentów maszyn roboczych jest umiejscowienie kabiny operatora w odpowiednim miejscu. Dla prawidłowej i bezpiecznej pracy operator musi mieć zapewnioną dobrą widoczność.

W maszynach roboczych są stosowane kabiny nieobrotowe (nieruchome), odchylane oraz podnoszone wraz z operatorem (fot. 4). Operator w maszynach z nieobrotową kabiną ma niekiedy ograniczoną widoczność pola pracy. Innowacyjność kabin podnoszonych polega na możliwości jej wychylenia na boki, do przodu oraz do tyłu, co zdecydowanie poprawia widoczność.

Fot. 4. Rodzaje kabin: nieobrotowa (w ładowarce), odchylana (w koparce wyburzeniowej) i podnoszona (w koparce przeładunkowej)
Fot. Volvo CE


Kolejnym elementem budowy kabin maszyn roboczych poprawiającym widoczność i komfort psychiczny operatorów jest oświetlenie oraz duże pole widzenia, dzięki czemu operator za pomocą wzroku odbiera odpowiednio dużą ilość informacji z otoczenia. Niekiedy operatorzy pracują również w godzinach wieczornych i nocnych. Z uwagi na obciążenia psychiczne niezbędne jest prawidłowe oświetlenie. Obecnie stosowane oświetlenie robocze maszyny charakteryzuje się dużą skutecznością świetlną, zapewniając pełny poziom intensywności świecenia. Z kolei w bezchmurne dni nadmierna ilość docierających promieni słonecznych może być uciążliwa i mimo stosowanych powszechnie systemów klimatyzacji komfort termiczny operatora nie zostaje zachowany. W tym przypadku dobrym rozwiązaniem stosowanym przez producentów maszyn, są odpowiednio przyciemniane szyby.

Podsumowanie
Maszyny robocze są we współczesnym budownictwie coraz mocniejsze i bardziej bezpieczne, przy jednoczesnej trosce o środowisko. Producenci ciągle udoskonalają konstrukcje, a w szczególności kabiny, m.in. pod względem ergonomicznym. Kabiny współczesnych maszyn wyposażone są w nowoczesne i ulepszone elementy, które przyczyniają się do zwiększenia komfortu pracy operatora. Wpływ na komfort pracy oraz na zmniejszenie obciążenia pracą operatorów mają następujące elementy:

  • przestronne wnętrze kabiny, polepszające widoczność;
  • klimatyzacja i przyciemnione szyby (w niektórych maszynach);
  • oświetlenie wewnętrzne i zewnętrzne;
  • ergonomiczne fotele pneumatyczne, niekiedy obrotowe i klimatyzowane;
  • odpowiednie elementy sterująco-kontrolne, zapewniające łatwą obsługę;
  • zminimalizowany poziom natężenia dźwięku i wibracji podczas pracy;
  • odpowiednia ilość schowków;
  • antypoślizgowe stopnie i poręcze, zmniejszające ryzyko powstania ewentualnych urazów i ułatwiające obsługę (m.in. codzienną);
  • konstrukcja chroniąca operatora przy przewróceniu się maszyny (ROPS);
  • konstrukcja chroniąca operatora przed spadającymi przedmiotami (FOPS).

Należy również pamiętać o odpowiedniej technice i organizacji pracy, odpowiedniej ilości przerw czy stosowaniu środków ochrony indywidualnej, które również mają wpływ na bezpieczeństwo i obciążenia występujące u operatorów maszyn roboczych.

mgr inż. Paweł Sosiński
OKZ Kursal

Źródło: Forum Budowlane, nr 10 (233) 2015
PODZIEL SIĘ:
OCEŃ:
- Reklama -